Karbonkel, jeugdtrauma voor millennials, te zien in museum: 'Cultfenomeen'

Nachtmerries en slapeloze nachten hielden schoolkinderen eraan over, midden jaren 90: slechterik Karbonkel uit de tv-serie Ik Mik Loreland. De pop die gebruikt werd voor het Schooltv-programma is nu gerestaureerd te zien in museum Beeld & Geluid in Hilversum.

"Plagen, tegenhouden en dwarszitten" was in de serie de strategie van de eenogige trol. Het was de bedoeling kinderen uit groep 3 te leren lezen door hen samen met het meisje Mik de letters te laten terugvinden die Karbonkel had gestolen. De serie werd uitgezonden tussen 1994 en 2002.

Er was bewust voor gekozen om de serie spannend te maken: "Uit onderzoek blijkt dat kinderen dan hun aandacht er beter bij houden", legde omroeporganisatie NOT uit.

Minder eng gemaakt

Voor sommige kinderen was de plagerige engerd en zijn onooglijke vis echter te veel. Kinderen barstten in de klas in huilen uit, moesten op schoot bij de leerkracht of zelfs helemaal de klas uit als het programma gekeken werd.

"Een van de grootste boemannen van mijn generatie", omschreef een getraumatiseerd schoolkind het jaren later. "Kinderen doken van angst onder de banken", stelt een ander. Een andere columnist herinnert zich hoe haar moeder bij haar in bed moest blijven "omdat ik anders vreesde dat Karbonkel achter mijn barbiehuis vandaan zou sluipen en me te grazen zou nemen".

De NOT greep al snel in na de kritiek. De muziek waarmee Karbonkel opkwam werd minder dreigend gemaakt, de vis verdween en in het derde seizoen werd de pop vervangen door een wat minder eng geschminkt echt mens. Ook konden scholen een bezoek van een Karbonkel-pop aanvragen om te laten zien dat het echt allemaal nep was.

Een terugblik met poppenspeler Siem van Leeuwen:

Alles over KARBONKEL - Jeugdhelden #1

Beeld & Geluid, waar de pop na het einde van de serie in depot belandde, kende de haat-liefderelatie van deze generatie met Karbonkel: bezoekers hadden vaak een uitgesproken reactie op het museumstuk, soms bleven ze er liever bij uit de buurt.

Toen eerder dit jaar bleek dat de pop langzaam aan het vergaan was, werd besloten tot een restauratie. Het schuim van zijn lichaam, dat door blootstelling aan licht langzaam verging, kreeg een soort zonnebrandcrème om hem beter te beschermen. Ook is hij een tijdlang in een luchtdichte zak bewaard, zodat insecten die zich aan hem tegoed deden doodgingen. Insecteneitjes verdwenen daarna in de stofzuiger van de restaurateur.

Sinds vandaag is de opgeknapte Karbonkel een maand te zien in zijn eigen experience in Beeld & Geluid. Hij ziet er misschien iets anders uit dan mensen hem herinneren: toen een mens Karbonkel verving werd deze pop omgebouwd tot trollenbaas Bovenbonkel. Daarvoor werd zijn huid grijs geverfd en kreeg hij een hoedje.

Begeleid

Beeld & Geluid noemt zijn nieuwste bewoner inmiddels een cultfenomeen als "een van de engste televisiefiguren uit onze jeugd". "Voor wie het durft" kan het volgens het museum "een spannende hereniging" worden. Behalve de pop zelf zijn er ook videobeelden en foto's te zien.

Om te voorkomen dat Karbonkel een nieuwe generatie traumatiseert waarschuwt Beeld & Geluid dat de tentoonstelling "bewust spannend" is gemaakt, in een donkere ruimte met muziek, geluidseffecten en flikkerend licht.

Ouders kunnen volgens het museum het beste zelf inschatten of een bezoek geschikt is voor hun kind, maar "we adviseren kinderen onder begeleiding van een volwassene te laten deelnemen".