Instabiele rotspartij bedreigt Zwitsers dorp, maar een Nepal-scenario vreest men niet

Een instabiele rotsformatie dreigt het idyllische Zwitserse bergdorpje Kandersteg onder miljoenen kubieke meters rotsen en ijs te bedelven. Door de opwarming van de aarde ontdooit de permafrost, die fungeert als het cement dat de bergen bij elkaar houdt. Daardoor kan er water tussen de rotsen komen, waardoor delen kunnen gaan schuiven.

Toch maakt dat schrikbeeld de inwoners niet bijzonder zenuwachtig. Het is zorgelijk, maar bezorgd zijn ze niet.

Vanuit Kandersteg is de bedreigde bergspits, de Spitze Stei, goed te zien. De enorme steenmassa werpt een schaduw over het dorp met 1300 inwoners en een veelvoud aan toeristen. Ooit zal die hele lading naar beneden komen, dat staat vast. Maar hoe snel en met hoeveel rotsen en ijs tegelijk, is nog de vraag.

"We leven in de bergen en met de natuur. Er kan altijd wat gebeuren. Maar er is geen berg in Zwitserland die zo goed wordt gevolgd als de Spitze Stei", vertelt een inwoner. "We hebben alle informatie", zegt een ander. "Als er iets gebeurt, weten we wat we moeten doen."

Ze hebben de recente ramp in Nepal nog scherp op het netvlies en zijn echt niet vergeten hoe een gletsjerinstorting vorig jaar het nabijgelegen plaatsje Blatten verwoestte. Maar de situatie in Kandersteg moet niet te dramatisch worden voorgesteld, benadrukt hoteleigenaar Casimir Platzer van de belangenvereniging Spitze Stei. Vrijwel iedereen is het eens: de overheden en lokale wetenschappers hebben dit goed in de smiezen.

Dat lijkt inderdaad het geval. "Op dit moment zijn het kleine pakketjes die naar beneden komen", vertelt geologe Cornelia Brönnimann van het kanton Bern. "Maar we verwachten dat dat in de toekomst grotere pakketten zijn."

Zij en haar collega's volgen het proces sinds 2018 nauwlettend en schatten het risico dat de hele formatie in één keer over het dorp heen komt in als heel klein.

Nepal-scenario

"We moeten nog maar zien hoe Kandersteg uitpakt. De wetenschap verwacht geen worstcasescenario, maar ze hebben de berekeningen wel gemaakt", zegt de van oorsprong Nepalese natuurrampdeskundige Chandani Bhandari van de universiteit van Genève. "Als dat scenario uitkomt, is het echt een enorme ramp, groter nog dan in Blatten."

In Blatten kwamen zo'n 9 miljoen kubieke meter stenen en ijs naar beneden. In Kandersteg zou het zelfs gaan om 15 tot 20 miljoen kuub, maar vergeleken met Blatten gaat het hier vrij langzaam. De bevolking wordt continu bijgepraat door de gemeente, zodat iedereen weet wat er kan gebeuren en wat ze moeten doen in het geval van een evacuatie. "Dat is de manier om het te doen."

De verwoesting in Blatten was vorig jaar immens:

"De omstandigheden in de bergen veranderen heel dramatisch", benadrukt glacioloog Mylène Jacquemart van de ETH Zürich. Het effect van klimaatverandering, aangedreven door de CO2-uitstoot van de mens, is erg groot in de bergen. "Hoe we het ijs zien verdwijnen, de permafrost zien ontdooien; dat verandert wel wat aan de gevaren die er zijn. De kunst is nu om die goed te volgen en bij te houden hoe alles verandert."

Toch noemen alle gesproken wetenschappers een Nepal-scenario op Alpenschaal zeer onwaarschijnlijk in Kandersteg, juist door die goede monitoring. Geologe Brönnimann: "De spits wordt zo goed bewaakt. We gaan ervan uit dat we gebeurtenissen vroeg genoeg zien en dat we ten minste twee dagen de tijd hebben om de bevolking te waarschuwen."

Een ramp waarbij duizenden mensen omkomen, lijkt daarmee in de Alpen te voorkomen. Er zijn blinde vlekken, maar met satellieten en andere meetapparatuur kunnen de Zwitsers enorme gebieden vrij goed in de gaten houden.

'Ideale omstandigheden'

Vergeleken met haar thuisland heeft Zwitserland ideale omstandigheden, vertelt de Nepalese natuurrampenexpert Bhandari. "Zwitserland is veel verder ontwikkeld dan ons land. Er zijn vrijwel geen financiële of technische beperkingen."

Nepal, land van duizenden bergmeren en nog veel meer instabiele rotspartijen, heeft vaak niet scherp waar het gevaar schuilt. Bhandari: "En zelfs als we het weten, wordt er gebouwd langs bijvoorbeeld rivieren met overstromingsrisico's. Zelfs met de juiste kennis kunnen mensen erg wantrouwend zijn tegen de overheid die ze adviseert iets niet te doen."

Daar heeft Kandersteg in ieder geval geen last van. Hotelier Casimir Platzer, die met zijn belangenvereniging de gemeente kritisch volgt in het Spitze Stei-dossier, onderstreept zijn vertrouwen in de metingen en de lokale aanpak. "De tussentijdse resultaten die eind juni aan ons zijn gepresenteerd zijn zeer veelbelovend. Ze wijzen erop dat de risicosituatie op verschillende plekken gunstiger is dan eerder werd aangenomen."